የሥነጽሑፋዊ አስተማስሎ እና የሳይንስ መሠረተሃሳቦችና “ቅን” (Basic) ደንቦች ውህደት በአዳም ረታ “ዘላን”

Abstract

ሥáŠáŒ½áˆ‘á ከተለያዩ ዲሲá•áˆŠáŠ–ች በሚáŠáŒ á‰ ጽንሰሃሳቦች እና አንጻሮች ተመርáˆáˆ® áች መስጠት ተáˆáŒ¥áˆ®á‹ áŠá‹á¡á¡ የሥáŠáŒ½áˆ‘á ጉዳይ የሰዠáˆáŒ… ጉዳይ ከሆአስለ ሰዠኑባሬᣠተáˆáŒ¥áˆ®á£ ባህርይᣠየአስተሳሰብ አድማስ እና áˆáŠžá‰µ ወዘተ. የሚመረáˆáˆ© ዲሲá•áˆŠáŠ–ች áˆáˆ‰ ከሥáŠáŒ½áˆ‘á ጋር መዛመዳቸዠአይቀርáˆá¡á¡ የዚህ ጥናት ትኩረትሠየዚሠአካሠበሆኑት በሥáŠáŒ½áˆ‘áᣠሳይንስና ááˆáˆµáና (ሳይንስሠááˆáˆµáና መሆኑ ተናጽሮ) መወዳጀት ላይ የተመሠረተ áŠá‹á¡á¡ አለንጋና áˆáˆµáˆ­ በተሰኘዠየአዳሠረታ የአጫጭር áˆá‰¦áˆˆá‹¶á‰½ ስብስብ á‹áˆµáŒ¥ “ዘላንâ€áŠ• በመá‹áˆ°á‹µ ሥáŠáŒ½áˆ‘á‹á‹Š አስተማስሎዎች እና ሳይንሳዊ ደንቦችና መሠረተሃሳቦች እንዴት ባለ ኪáŠá‰µ (በመዋደድ) ተዋህደዠእንደቀረቡ መáˆáŠ¨áˆ­ የጥናቱ ዓላማ áŠá‹á¡á¡ ጥናቱን በበይáŠá‰´áŠ­áˆµá‰³á‹ŠáŠá‰µ እና በ“áŠáŒˆáˆ¨áካሬ†ዘዴዎች ላይ ተመስርቶ እና በመካከላቸዠያለá‹áŠ• ወዳጅáŠá‰µ አወዳድሮ áች ለማበጀት ተሞክሯáˆá¡á¡ በዚህáˆá£ በአጭር áˆá‰¦áˆˆá‹· á‹áˆµáŒ¥á£ በበሥáŠáŒ½áˆ‘á እና በሳይንስ መካከሠያለዠተዛáˆá‹¶ ጠባቃ መሆኑ ተመላክቷáˆá¡á¡ በ“ዘላን†አጭር áˆá‰¦áˆˆá‹µ á‹áˆµáŒ¥ የቀረቡ ሥáŠáŒ½áˆ‘á‹á‹Š አስተማስሎዎች እንደ “áˆá‹µá‰£á‹Š ሥáŠáŠ áˆ˜áŠ­áŠ•á‹®â€ (Categorical Syllogism) እና ከሒሳቡ á‹áˆµáŒ¥ እንደ “Implication†ካሉ “Symbolic Logicâ€áŠ¦á‰½ ጋር እንደሚዛመዱ ተመርáˆáˆ¯áˆá¡á¡ ከዚህ በተጨማሪáˆá£ በ“ጂኦሜትሪ†ትáˆáˆ…ርት á‹áˆµáŒ¥ ሰርከኛ ከሆáŠá‹ የጨረር á‰áˆ«áˆ¾á‰½ “ተስማሞታዊ ደንብ†ወይሠ“ተመጣጥኖሽ†ጋር እንደሚዋደድ ተገáˆáŒ§áˆá¡á¡ ለአብáŠá‰µá¤ በአንድ ጨረር á‹áˆµáŒ¥ የሚኖር አማካይ አንድ áŠáŒ¥á‰¥ áŠá‹ እንደሚለá‹á£ በሥáŠáŒ½áˆ‘á‹á‹Š አስተማስሎ በእኩáˆáŠá‰µ የáች አሻጋሪ ጽንሰሃሳብ አሊያሠትዕáˆáˆ­á‰µ አለá¡á¡ በ“ጂኦሜትሪá‹â€ አንድ á‰áˆ«áˆ½ ጨረር ለራሱ áŠá€á‰¥áˆ«á‰… áŠá‹ እንደሚለዠáˆáˆ‰á£ በሥáŠáŒ½áˆ‘á‹á‹Š አስተማስሎሠየመጀመርያዠáች ወደ ቀጣዩ የሚሻገር እንደመሆኑ በáች ደረጃ ለራሱ áŠá€á‰¥áˆ«á‰… áŠá‹ ማለት ይቻላáˆá¡á¡ በዚህáˆá£ ሥáŠáŒ½áˆ‘á‹á‹Š አስተማስሎ እንደ “áˆáŒ¡áŠ• ህáŒâ€ (symmetric law) እና “የተሻáŒáˆ®áˆ½ ህáŒâ€ (transitive law) ካሉ የጂኦሜትሪ ደንቦች ጋር ይተያያሠማለት ይቻላáˆá¡á¡ ስለሆáŠáˆá£ ሥáŠáŒ½áˆ‘á‹á‹Š አስተማስሎን እንደ የ“እስብ ቀመር†(thought formulae) መá‹áˆ°á‹µ የሚቻሠእና ከሳይንሳዊ ደንቦች ጋር የማይጣላ እንደሆአበ“ዘላን†ለማመላከት ተችáˆáˆá¡á¡